رشد فیزیک

فیزیک و آموزش فیزیک

مجله رشد آموزش فیزیک و روزنامه ی شرق

...حدود ساعت ۱۰ صبح (شنبه ۲۰ دی ماه )است که تلفن دفتر کارم زنگ میزند. گوشی را بر می دارم . بعد از سلام و حال و تعارف ٬ میپرسد با خانم دکتر رهبر کار دارم. به او می گویم که ایشان همکار ما در شورای برنامه ریزی وتالیف گروه فیزیک و همچنین سردبیر مجله رشد آموزش فیزیک هستند . و بنا به ضرورت اینجا می آیند. دوباره می پرسد آیا از مجله رشد فیزیک کسی انجا هست ؟ که به ایشان می گویم بفرمایید٬ خلیلی هستم. سپس میگوید مطلبی درباره ی مجله رشد فیزیک در روزنامه ی امروز شرق نوشته ام. من که معمولا روزنامه ی شرق را می خوانم و همان لحظه نیز روی میز کارم است بسیار خوشحال می شوم و شماره ی صفحه ی نوشته ایشان را می پرسم. مقاله را پیدا می کنم و بسیار خوشحال می شوم و تشکر میکنم. ولی قبل از قطع تلفن از او می پرسم آیا در رشته فیزیک تخصصی دارند؟ که جواب منفی است.شماره تماس او را می گیرم و خداحافظی میکنم. شروع به خواندن مطلب میکنم  که بر خلاف انتظاری که همواره از روزنامه ی شرق به عنوان یک روزنامه ی حرفه ای دارم نوشته را کاملا غیر حرفه ای و به دور از انصاف می بینم .در ادامه عین نوشته ایشان و پاسخ اینجانب آمده است.خوشحال می شویم نظر شما را نیز بدانیم .

 

مطلبی که در ادامه می آید در شماره ی ۱۱۱ روزنامه شرق (دربخش معرفی نشریات)  مورخ ۲۰دی ماه ۸۲ آمده است.
 
              
 سلیمان فرهادیان : مجله رشد آموزش فیزیک فصلنامه ای است که از سال ۱۳۶۶ از سوی دفتر انتشارات کمک آموزشی سازمان پژوهش و برنامه ریزی آموزشی وزارت آموزش و پرورش منتشر می شود. این فصلنامه که در قطع رحلی است، ۶۴ صفحه دارد که در دسته نشریات آموزشی، تحلیلی و اطلاع رسانی قرار می گیرد و با قیمت ۲۰۰ تومان و شمارگان یازده هزار جلد منتشر می شود. گردانندگان این مجله در سایت خود (http://www.roshdmag.org) مخاطبان نشریه را دبیران فیزیک و دانشجویان مراکز تربیت معلم معرفی کرده اند. در این مجله موضوعاتی از قبیل: معرفی تجربه های آموزشی علم فیزیک، سئوالات دبیران، ارزشیابی و تحلیل محتوای کتب درسی، اخبار علمی و ... مورد بحث قرار می گیرد و قرار است به اهدافی از جمله:

- تقویت مهارت های حرفه ای و فنی مخاطبان

- تقویت زمینه های آموزشی مخاطبان با تاکید بر تجربه ها ی آموزشی

- معرفی روش های نوین آموزش فیزیک، اطلاع رسانی و ارتقای سطح دانش و توانایی مخاطبان دست پیدا کند.

با نگاهی گذرا به چند شماره از این مجله می توان دریافت که مجله تا حدود زیادی در راستای اهداف تعریف شده خود حرکت می کند و توانسته است نیاز مخاطبان خود را نسبتاً بر آورده سازد. حتی در بسیاری از موارد دبیران که از عمده ترین مخاطبان نشریه محسوب می شوند از نایاب بودن مجله و عدم دسترسی به آن گلایه مند بودند و افزایش شمارگان و توزیع و نشر مناسب تر آن را خواستار شدند. در مواردی نیز دبیران از ایده های ارائه شده در این مجله استفاده کرده و توانستند مفاهیم دشوار کتاب های درسی را با مثال های جالب یا آزمایش های ساده ای که در این مجله پیشنهاد شده است، به روش مناسب تری ارائه کنند. به عبارت دیگر این مجله (به همراه سایر مجلات رشد که برای دبیران تالیف می شود) توانسته است خلأ ناشی از کمبودهای متون کمک آموزشی مناسب را پر کند. و اگر به این نکته توجه کنیم که تعداد کل مجلات و کتاب های علمی منتشر شده در کشور بسیار کم است، به اهمیت وجود چنین متونی بیشتر پی می بریم.اما در کنار همه این موارد مجله چندین نقطه ضعف عمده دارد که تلاش گردانندگان مجله را برای دستیابی کامل به اهداف اولیه ناکام گذاشته است. لذا شایسته است ضمن بازنگری در ساختار نشریه، نقاط ضعف آن به نحو مناسبی برطرف شود. از جمله مهم ترین کاستی های مجله موارد زیر به چشم می خورد:
۱ _ از صفحات مجله به نحو مناسب استفاده نمی شود . برای مثال صفحه ها ۱_۲ _ ۶۳ و ۶۴ (صفحه های پشت و روی جلد) برای انتقال سریع مطالب، ارائه خلاصه ای از مقالات مجله و افزایش گرایش خوانندگان از امکانات فوق العاده برخوردارند اما معمولاً در این صفحه ها تصویرهایی به چاپ می رسند که نه شرح جامع و کاملی دارند و نه به هیچ کدام از مقاله ها مربوط می شوند، در نتیجه علاوه بر افزودن ابهام صفحه بی هدف رها شده و هیچ استفاده عملی مشخصی از آن صورت نمی گیرد.

۲ _ بعضی مطالب با اهداف مجله سازگار نیست. برای مثال پیشگفتار شماره ۶۵ که به قلم سردبیر است عنوان «با طبیعت مهربان باشیم» را برخود دارد و در آن به محیط زیست، آلودگی هوا، رشد جمعیت، بالارفتن سطح زندگی و ...مورد بحث قرار می گیرد. اما آیا این موضوعات (مستقیم یا غیرمستقیم) به آموزش فیزیک ارتباط دارد؟

۳ _ بسیاری از مطالب مطرح شده در مجله نمی تواند در راستای اهداف آن باشد. از جمله ارائه حل مسائل فیزیک هالیدی. ارائه حل این مسائل به چه منظوری است؟ چرا که دانش آموزان اصلاً با این مسائل مواجه نمی شوند. دبیران نیز پاسخ این پرسش ها را می دانند مهم تر آن که این حل مسئله در هر شماره ارائه می شود (جالب آن که در پیشگفتار شماره ۶۴ از انتشار کتاب های حل مسئله برای دانش آموزان انتقاد شده است).

۴ _ بسیاری از مطالب مجله ترجمه است. مرجع این مطالب نیز از سایت هایی همانند C.B. B انتخاب می شود. لازم به ذکر نیست که بی بی سی سایتی خبری اطلاع رسانی است و ازجمله اخباری که ارائه می کند اخبار علمی است. با توجه به این که مخاطبان بی بی سی عامه مردم هستند، شایسته نیست از آن به عنوان مرجع یک مجله تخصصی استفاده شود که مخاطبان آن لیسانس یا در بعضی موارد بالاتر هستند.

۵ _ آموزش مسئله ای است که در شرایط فرهنگی اجتماعی مردم ریشه دارد. بنابراین پرداختن به آموزش بدون توجه به زیرساخت های فرهنگی اجتماعی اشتباه است . یعنی بنابراین در مجله رشد آموزش مطالب باید به قلم دبیران با تجربه که با شرایط فرهنگی اجتماعی کشور آشنا هستند تنظیم شود، نه آن که مثل بقیه مجلات صرفاً مترجم مطالبی باشیم که به مشکلاتی می پردازند که از اساس برای ما مطرح نیست.

۶ _ به نظر می رسد در جامعه ای که دانش آموزان دبیرستانی آن از عهده انجام محاسبات ساده ریاضی بر نمی آیند، یا از حل یک تناسب ساده ناتوانند ارائه پرسش ها و پاسخ های المپیادهای بین المللی گره ای از کار دانش آموزان بگشاید. (شماره ۶۴ صفحه ۵۱ تا ۶۳)

۷ _ مجله یکی از اهداف خود را معرفی تجربه های آموزشی علم فیزیک و معرفی روش های نوین آموزش بیان کرده است. به عبارت دیگر عمده مباحث مجله باید پیرامون موضوع های آموزشی کتاب های درسی باشد، یعنی رویکردهای جدید و نوینی را برای تدریس مفاهیم قدیمی ارائه کند، اما در عمل تا حدودی از این هدف دور مانده است.

۸ _ در جامعه ای که بیشتر مدارس آن از داشتن گچ و پاک کن و تخته مناسب محرومند ارائه مقاله ای مفصل در مورد کاربرد نرم افزارهای شبیه ساز رایانه ای چندان معقول نیست. مخصوصاً این که همین نرم افزار هم هیچ گونه تحولی در آموزش مفاهیم بنیادین فیزیک همچون شتاب، شتاب لحظه ای و متوسط ارائه نمی کند. مقاله مفصل و نه صفحه ای در این مورد در شماره ۶۵ منتشر شده است.


**********************************************************
  
اینجانب به عنوان یکی از اعضای هیئت تحریریه مجله رشد آموزش فیزیک لازم می دانم نکاتی را درباره مطلب بالا اشاره نمایم.

 

الف- تیتر رشد در ورطه سکون هیچ سنخیتی با عنوان معرفی نشریات ندارد و صرفا برای جلب توجه خواننده انتخاب شده است . 


ب- در بند ۱ آورده اند :«از صفحات مجله به نحو مناسب استفاده نمی شود » هر چند به عقیده اینجانب نیز در صفحه آرایی مجله اشکالاتی به چشم می خورد که می توانست کمتر شود ؛ ولی باید توجه شود که یک مجله علمی اصولا با یک مجله عمومی که تبلیغات نقش برجسته ای در آن دارد متفاوت است . تصاویری که برای روی جلد و پشت جلد مجله انتخاب میشود هر چند ممکن است برخی از آنها با مقاله های همان شماره ی  مجله مرتبط نباشند ولی در راستای معرفی یکی از شاخه ها و یا کابردهای اخیر فیزیک است.  


ج- در بند ۲ آورده اند :«بعضی مطالب با اهداف مجله سازگار نیست. برای مثال پیشگفتار شماره ۶۵ که به قلم سردبیر است عنوان :با طبیعت مهربان باشیم.... » در این باره نیز به اختصار توضیح می دهم که به طور کلی امروزه اعتقاد بر این است که آموزش باید باید منجر به تحقق ۴ هدف شود که عبارت اند از :آموزش برای دانستن ؛ آموزش برای انجام دادن ؛ آموزش برای زندگی ؛ و آموزش برای با هم  زیستن . در راستای همین هدف هاست که در رویکردهای نوین آموزشی ٬ آموزش را فرایندی میدانند که علاوه بر هدف های دانشی ٬به ارتقا و بهبود هدف های مهارتی و  نگرشی نیز به اندازه ی کافی توجه می شود. به همین جهت هم در کتاب های درسی و هم در مجله رشد آموزش فیزیک به این قسمت از هدف های آموزشی که تا کنون در آموزش رسمی ما غایب بوده و یا خیلی کم رنگ مطرح می شده ٬ در سالهای اخیر توجه بیشتری شده است. از این رو برخی از پیشگفتارهای مجله از جمله پیشگفتار :با طبیعت مهربان باشیم ٬ هم به طور  مستقیم و هم غیر مستقیم به هدف های آموزش فیزیک توجه دارد.امروز مسئله ی محیط زیست یکی از مهمترین مسئله ها در تمام کشورهای پیشرفته است که به آن توجه بسیار زیادی می شود . در کشور ما با توجه به اینکه آلودگی هوا و معضلات مربوط به آن بسیار حاد است توجه بیشتری را نیز می طلبد. در ضمن مفاهیم مرتبط با مسئله های زیست محیطی عمدتا فیزیکی هستند.


د- در بند ۳ آورده اند :«بسیاری از مطالب مطرح شده در مجله نمی تواند در راستای اهداف آن باشد. از جمله ارائه حل مسائل فیزیک هالیدی. ارائه حل این مسائل به چه منظوری است؟...» این قسمت خیلی عجیب به نظر می رسد و کاملا دور از واقعیت است ؛ عجیب از این جهت که چطور شخصی که تفاوت مسئله را با حل مسئله نمیداند دست به معرفی نشریه زده است. همان طور که خوانندگان محترم مجله می دانند در این مقاله صرفا به آوردن چند مسئله کاملا کاربردی و غیر کلیشه ای از ویرایش اخیر کتاب فیزیک هالیدی اقدام شده است که این مسئله ها نیز با دیدگاه تلفیقی که دیدگاه جدیدی در آموزش است ٬مطرح شده اند. 


ه-  در بند ۴ آورده اند :« بسیاری از مطالب مجله ترجمه است. مرجع این مطالب نیز از سایت هایی همانند BBCانتخاب می شود..» این سخن نیز کاملا دور از واقعیت است. چرا که به جز اخبار علمی که آن هم از بخش علمی سایت بی بی سی ( BBC Science  ) استفاده شده است٬ که کاملا علمی و معتبر است ؛ سایر مقاله های ترجمه شده یا از کتاب های معتبر فیزیک است ویا از مجله های معتبری همچون : Physics Teacher  ٬ Physics Today و یا Physics Education  استفاده شده است.


و- در بند ۵ منظور نویسنده چندان روشن نیست . اگر منظور استفاده از مقاله های تالیفی و تجربه های آموزشی دبیران محترم است که این منظور در همه شماره های مجله بر آورده شده است . و اگر خوانندگان محترم مجله توجه کرده باشند از جهت مقاله های ترجمه ای و تالیفی سعی شده است که یک توازنی در مجله بر قرار شود.


ز-  در بند ۶ آورده اند :«  به نظر می رسد در جامعه ای که دانش آموزان دبیرستانی آن از عهده انجام محاسبات ساده ریاضی بر نمی آیند، یا از حل یک تناسب ساده ناتوانند ارائه پرسش ها و پاسخ های المپیادهای بین المللی گره ای از کار دانش آموزان بگشاید...»در این بند نویسنده محترم هدف های مجله را که  به برخی از آنها در ابتدای نوشته ی خود اشاره نموده٬ فراموش کرده است. همچنین همان طور که می دانید دانش آموزان ایرانی در المپیادهای جهانی فیزیک تا کنون بسیار موفق ظاهر شده اند.


ح- در بند ۷ آورده اند :«   مجله یکی از اهداف خود را معرفی تجربه های آموزشی علم فیزیک و معرفی روش های نوین آموزش بیان کرده است ....اما در عمل تا حدودی از این هدف دور مانده است...» این بند نیز دور از واقعیت است . به خصوص در ۱۵ شماره ی اخیر مجله به این قسمت بسیار پررنگ پرداخته شده است.برای نمونه در شماره ی ۵۹ نزدیک به ۵۰ درصد  مطالب به آموزش فیزیک و شیوه های نوین آن  پرداخته شده است.


ط-  در بند ۸ آورده اند :« در جامعه ای که بیشتر مدارس آن از داشتن گچ و پاک کن و تخته مناسب محرومند ارائه مقاله ای مفصل در مورد کاربرد نرم افزارهای شبیه ساز رایانه ای چندان معقول نیست...» این بند نیز از یک طرف در تناقض آشکار با بند ۷ است و از طرف دیگر با تیتر «رشد در ورطه ی سکون » که برای مقاله خود انتخاب کرده اند .( لطفا بند ۷ را دوباره بخوانید.) . در این قسمت به نظر می رسد نویسنده محترم هنوز نمی داند مخاطبین مجله چه کسانی هستند ! 

  
نویسنده : روح اله خلیلی بروجنی ; ساعت ۱:۱٢ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٢/۱٠/٢٠
تگ ها :